Ρατσισμός και Μετανάστευση

Ο ρατσισμός και τα είδη του

Ρατσισμός είναι η αντίληψη ότι οι άνθρωποι δεν είναι όλοι ίσοι μεταξύ τους, αλλά διαχωρίζονται σε ανώτερους και κατώτερους. Το πιο συνηθισμένο είδος ρατσισμού, και αυτό που έχει δώσει την αρχική ονομασία στην λέξη ( ιταλ. razza = φυλή), είναι ο φυλετικός ρατσισμός.

Οι άνθρωποι που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία βασίζουν τις απόψεις τους στο γεγονός ότι υπάρχουν βιολογικές διαφορές μεταξύ των φυλών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διάκριση ατόμων βάσει εξωτερικών ή ανθρωπολογικών χαρακτηριστικών. Σύμφωνα λοιπόν με τον "κλασικό" ορισμό (μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα), ο ρατσισμός προϋποθέτει:

1. την ύπαρξη ανθρώπων με διαφορετικά φυλετικά χαρακτηριστικά (π.χ. χρώμα επιδερμίδας, διαφορετική κατατομή προσώπου) στους οποίους αποδίδονται κοινά πολιτισμικά και νοητικά χαρακτηριστικά,
2. την πεποίθηση ότι αυτή η πολιτισμική ομάδα είναι κατώτερη και
3. τον αποκλεισμό ή ακόμα και την εξόντωση της ομάδας με αυτά τα χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, ο όρος κοινωνικός ρατσισμός θεωρείται περισσότερο ενδεδειγμένος από τους κοινωνικούς επιστήμονες, διότι περιλαμβάνει και άλλα χαρακτηριστικά, εκτός από το χρώμα, που αποτελούν κριτήρια αξιολόγησης του "διαφορετικού", όπως το φύλο, η ηλικία, η πολιτισμική ταυτότητα, η εθνότητα, η θρησκευτική ταυτότητα, οι σεξουαλικές προτιμήσεις, οι σωματικές αναπηρίες, η κοινωνική κατάσταση, η πολιτική ταυτότητα κ.ά.    

Έτσι, παρατηρούνται οι εξής μορφές ρατσισμού:

• Ο εθνικός ρατσισμός
• Ο πολιτισμικός ρατσισμός
• O θρησκευτικός ρατσισμός (αντιπαλότητα μεταξύ διαφορετικών δογμάτων)
• Ο ρατσισμός βάσει της ηλικίας
• Ο ρατσισμός απέναντι στις γυναίκες  

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Ο ρατσισμός απέναντι στις γυναίκες γίνεται αισθητός στο χώρο εργασίας καθώς προτιμούνται άτομα χωρίς οικογενειακές υποχρεώσεις (φροντίδα παιδιών). Επίσης, γίνεται διαχωρισμός σε αντρικά και γυναικεία επαγγέλματα και συνήθως τα γυναικεία θεωρούνται πιο υποτιμητικά (π.χ. υπηρέτρια) σε σύγκριση με αυτά των ανδρών (π.χ. πολιτική ενασχόληση). Σε υψηλές θέσεις οι άνδρες θεωρούνται πιο κατάλληλοι για την λήψη αποφάσεων.

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑ

Στην εποχή μας υπάρχουν συγκεκριμένες ηλικίες για κάθε απασχόληση. Δηλαδή, αν κάποιος είναι μεγαλύτερος ή μικρότερος από κάποια ηλικία, η κοινωνία του «απαγορεύει» να το κάνει. Πιο συγκεκριμένα, οι νεαροί και ιδιαίτερα τα παιδιά θεωρούνται ανίκανοι για κάτι επειδή είναι ανώριμοι. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ηλικιωμένους που θεωρείται ότι είναι βαρετοί και συντηρητικοί. Ως εκ τούτου ιδανική ηλικία του κύκλου της ζωής είναι το διάστημα 30-60 ετών. 

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΣ  ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Ο πολιτισμικός ρατσισμός στηρίζεται στην αντίληψη της ανωτερότητας των δυτικών κοινωνιών έναντι των αναπτυσσόμενων κοινωνιών του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου.

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Ο θρησκευτικός ρατσισμός βασίζεται στην αντίληψη ότι μια θρησκεία είναι η μόνη αληθινή και θα πρέπει να επικρατήσει.

Ο ρατσισμός εκφράζεται με ποικίλους τρόπους όπως:

• προφορική επίθεση

• αποφυγή του άλλου

• διακρίσεις, όπως στέρηση των δικαιωμάτων

• σωματική επίθεση

• γενοκτονία

Δρούγκα Αρετή
  Κομμάτα Ευδοξία

Ο επιστημονικός ρατσισμός

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

Επιστημονικός ρατσισμός είναι η χρήση επιστημονικών τεχνικών και υποθέσεων με σκοπό τη δικαιολόγηση και υποστήριξη απόψεων σχετικών με τη φυλετική ανωτερότητα, κατωτερότητα και γενικότερα το ρατσισμό.

Ο όρος χρησιμοποιείται συχνότερα για να περιγράψει σύγχρονες και ιστορικές θεωρίες που χρησιμοποιούν την ανθρωπολογία (κυρίως τη βιολογική ανθρωπολογία), την ανθρωπομετρία , την κρανιομετρία και άλλες αρχές, για να κατασκευάσουν ανθρωπολογικά στερεότυπα τα οποία υποστηρίζουν την κατανομή των ανθρώπινων πληθυσμών σε διακριτές φυλές, με βάση την ανωτερότητα/κατωτερότητα.

Ο όρος "επιστημονικός ρατσισμός" έχει υποτιμητική προδιάθεση και αντικατοπτρίζει σύγχρονες θεωρίες, όπως η Κωδωνωτή Καμπύλη (1994), η οποία διερεύνησε τις φυλετικές διαφορές στο IQ, συμπεραίνοντας πως η γενετική είναι εν μέρει ικανή να εξηγήσει τις διαφορές στο IQ μεταξύ των φυλών. Οι επικριτές υποστηρίζουν πως τέτοιες εργασίες είναι υποκινούμενες από ρατσιστικές εικασίες που δεν υποστηρίζονται από διαθέσιμα στοιχεία.

Τέτοιες πεποιθήσεις έχουν αποδειχτεί λανθασμένες από επιστημονική και ανθρωπολογική έρευνα, η οποία αποδεικνύει πως όλοι οι άνθρωποι έχουν τον ίδιο πρόγονο, με αποτέλεσμα να έχουν τις ίδιες νοητικές και φυσιολογικές ικανότητες.

Δύο Καναδοί επιστήμονες, ο Γκόρντον Χόντσον και ο Μάικλ Μπουσέρι, μετά από έρευνα που έκαναν, κατέληξαν στο συμπέρασμα πως όσο χαμηλότερος είναι ο δείκτης πνευματικών ικανοτήτων, τόσο πιο έντονα εκφράζονται ακροδεξιές ιδεολογίες. Οι δύο επιστήμονες, αναλύοντας δύο μεγάλα και αντιπροσωπευτικά δείγματα πληθυσμού από όλη την Αγγλία (15.874 άτομα), κατέληξαν στο συμπέρασμα πως οι μειωμένες γνωστικές ικανότητες οδηγούν σε αυξημένες προκαταλήψεις και ο χαμηλότερος δείκτης πνευματικών ικανοτήτων προοιωνίζεται εντονότερο ρατσισμό, υιοθέτηση ακροδεξιών ιδεολογιών και χαμηλό δείκτη επαφής με άλλες ομάδες, ενώ μια δευτερεύουσα ανάλυση δείγματος από τις ΗΠΑ επιβεβαίωσε την ταύτιση της μειωμένης ικανότητας για αφηρημένη σκέψη με τις προκαταλήψεις ενάντια στην ομοφυλοφιλία

 Κομμάτα Ευδοξία

Αίτια και συνέπειες του ρατσισμού

Αίτια ρατσισμού

• η πνευματική ένδεια
• η κρίση αξιών
• η ηθική χαλάρωση
• η ενίσχυσή του απ` το ατομικιστικό πνεύμα της εποχής μας.
• οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα.
• τα οικονομικά συμφέροντα (π.χ. οικονομική εκμετάλλευση τριτοκοσμικών χωρών). Σήμερα μάλιστα ενισχύεται λόγω του υλιστικού και καταναλωτικού πνεύματος.
• η ξενοφοβία: είναι ο φόβος για τον ξένο και αποτελεί συνήθως μια εσωτερική αρνητική αντιμετώπιση του άλλου, όταν αυτός μεταναστεύει, είναι φτωχός, ανήκει σε άλλη εθνικότητα ή φυλή, πιστεύει σε άλλη θρησκεία. Με άλλα λόγια, φοβάμαι τον άλλον σημαίνει επιφυλάσσομαι, κοιτώ καχύποπτα, αποδοκιμάζω με μορφασμό, ενοχλούμαι, αποστρέφω το βλέμμα μου και προσπερνώ, υποτιμώ με λόγια ή χωρίς λόγια, κλείνω, ενδεχομένως, την πόρτα κατάμουτρα, σιγοψιθυρίζω υποτιμητικές εκφράσεις. Ενώ, αντίθετα, ρατσισμός σημαίνει βία, σημαίνει γκέτο, απαγόρευση άσκησης δικαιωμάτων. Ωστόσο, οφείλουμε να επισημάνουμε πως η ξενοφοβία μπορεί να καταστεί καλός αγωγός του ρατσισμού, δηλαδή να αποτελέσει προστάδιό του. Η ξενοφοβία είναι παθητική. Τροφοδοτείται από τη γενικότερη οικονομική κρίση (ανεργία, ανισοκατανομή πλούτου) και συχνά εμφανίζεται να εξαρτάται απ’ την αθρόα εισβολή μεταναστών, ειδικά σήμερα που, μετά την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων της ανατολικής Ευρώπης, το φαινόμενο της μετανάστευσης παρουσιάζεται έντονο.
• ο θρησκευτικός ή και εθνικός φανατισμός (π.χ. Ισλάμ – Δύση).

Συνέπειες ρατσισμού

• Εθνικισμός ή πυροδότηση πολέμων και συγκρούσεων.
• Στέρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
• Απουσία συνεργασίας, αλληλεγγύης και κοινωνικοπολιτικής συνείδησης -έλλειψη ανθρωπισμού.
• Διεύρυνση χάσματος μεταξύ αναπτυγμένων χωρών και μη («κοινωνία δύο τρίτων»).
• Μειονότητες που ζουν σε συνθήκες εξαθλίωσης.
• Βία, σωματικές και λεκτικές επιθέσεις εναντίον μεταναστών.
• Εργασιακή εκμετάλλευση.
• Διακρίσεις.
• Γενοκτονία.

Κόγιου Ηλιάνα

Ρατσισμός και προπαγάνδα στο Διαδίκτυο

Την αυξανόμενη χρήση του Διαδικτύου ως μέσου προπαγάνδας για ρατσιστικές και τρομοκρατικές οργανώσεις επισημαίνει έκθεση ενός εβραϊκού οργανισμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με τη φετινή έκθεση, 2004 ιστοσελίδες καλούν τους επισκέπτες τους και κυρίως τους νέους σε «ιερούς πολέμους» και τους παροτρύνουν να γίνουν καμικάζι αυτοκτονίας, 200 αποσκοπούν στη συγκέντρωση πόρων και την προσέλκυση νέων οπαδών, ενώ πολλές έχουν «παιχνίδια» στα οποία ο χρήστης μπορεί να «εξοντώσει» μετανάστες, καθώς και θρησκευτικές και φυλετικές μειονότητες. Επίσης, εκατοντάδες πλέον είναι οι ρατσιστικές ομάδες στο διαδίκτυο.  

Παιδιά αναρτούν ξενοφοβικά σχόλια. Ήδη έχουν ήδη ξεκινήσει κάποιοι μαθητές των γυμνασίων και λυκείων να δημιουργούν συμμορίες εναντίων των κακών ξένων που εξαιτίας τους, για παράδειγμα , δεν έχει δουλειά ο πατέρας τους , υπάρχει εγκληματικότητα και βέβαια θεωρούν ότι οι μετανάστες έχουν προκαλέσει και την οικονομική κρίση. Βέβαια, σε όλες τις χώρες με οικονομικά προβλήματα οι ρατσιστικές κορώνες πληθαίνουν. Στη χώρα μας όμως φαίνεται ότι το συγκεκριμένο θέμα πυροδοτείται από παθογένειες που η πολιτεία αδυνατεί να αντιμετωπίσει.

Η έλλειψη μεταναστευτικής πολιτικής, η διάχυτη αίσθηση ατιμωρησίας και το τεράστιο έλλειμμα παιδείας σε θέματα πολυπολιτισμικότητας οδηγεί τα παιδιά σε ακραίες κινήσεις παραβατικότητας εναντίων αρχικά των μεταναστών και αργότερα εναντίων όλων . Η νοοτροπία της αυτοχειρίας ως λύση σε οποιοδήποτε φαινόμενο μας ενοχλεί, καθώς η παντελής έλλειψη σεβασμού στους κοινωνικούς κανόνες καθιστά την επιθετικότητα κυρίαρχη συμπεριφορά στους εφήβους. Το διαδίκτυο προσφέρεται για τέτοιους είδους συμπεριφορές, όπου τα παιδιά παρασύρονται και συμμετέχουν με μεγάλη ευκολία σε απαράδεκτες ενέργειες μίσους εναντίων παιδιών που ουσιαστικά μεγάλωσαν μαζί .Ο σοβαρός κίνδυνος που διαφαίνεται είναι αυτές οι συμπεριφορές να φτάσουν στο σημείο να γίνουν κοινωνικά αποδεκτές στον κόσμο των νέων  (trendy) με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ορδές χρηστών που θα εκφοβίζουν ο,τιδήποτε διαφορετικό. Αν τα παιδιά δεν αποκτήσουν την κατάλληλη παιδεία, ώστε να δέχονται και να σέβονται τη διαφορετικότητα, στο διαδίκτυο τα θέματα αυτά θα παίρνουν ολοένα και μεγάλες διαστάσεις. Η πολιτεία πρέπει τελικά να ασχοληθεί σοβαρά με τα συγκεκριμένα θέματα, ιδίως στο διαδίκτυο, γιατί εκεί τα παιδιά καθίστανται επιρρεπή στο να παρασύρονται σε ρατσιστικές άνευ προηγουμένου ενέργειες .Το διαδίκτυο τρέφει το ρατσισμό και πρέπει να κινηθούμε γρήγορα. Όμως η λύση δεν είναι να κλείσουμε ιστοσελίδες και να απαγορεύσουμε την λειτουργία τους, είναι σαν να κλείνεις μια ολόκληρη βιβλιοθήκη, επειδή μέσα σε αυτήν υπάρχει ένα «κακό» βιβλίο. Η σωστή ενημέρωση και η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης ιδιαίτερα των  νεαρών ατόμων θα βοηθήσει στη μείωση αυτού του φαινομένου.

Εξάλλου, σύμφωνα με την έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών , στόχος της διεθνούς κοινότητας πρέπει να είναι η ενημέρωση των πολιτών.

Σκοπός της προπαγάνδας, που σε μεγάλο βαθμό συντελείται στα ΜΜΕ και ιδίως στο διαδίκτυο, είναι να αλλάξει δραστικά τις απόψεις των άλλων αντί απλώς να μεταδώσει γεγονότα. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα μπορεί να επιστρατευτεί προκειμένου να προϊδεάσει θετικά ή αρνητικά σε σχέση με κάποια ιδεολογική θέση, αντί να παρουσιάσει την ίδια την θέση. Η προπαγάνδα διαφοροποιείται από την «κανονική» επικοινωνία, επειδή επιδιώκει να διαμορφώσει απόψεις με έμμεσες και συχνά δόλιες μεθόδους. Για παράδειγμα, συχνά μεταδίδεται με τέτοιον τρόπο, ώστε να προκαλεί ισχυρά συναισθήματα, και αυτό το κάνει κυρίως με το να υπονοεί παράλογες (μη ενορατικές) σχέσεις μεταξύ ιδεών. Η δύναμη της διαδικτυακής πληροφορίας έγκειται στο δυναμικό της χαρακτήρα, στην ευκαμψία της να παραπέμπει, να συνδέει, να συγχέεται. Κανείς δε μπορεί να προβλέψει την πορεία της, τη χαοτική αλληλεξάρτησή της με άλλες συναφείς ή άσχετες πληροφορίες. Η ανάδυση και η ανασυγκρότηση του νοήματος, η διαμόρφωση των ερμηνειών, η ένταξη στην εμπειρία και κοσμοθεωρία του δέκτη, ο τρόπος επιλογής ή απαξίωσής της επαφίενται, παρά τις επικοινωνιακές και διαφημιστικές παγίδες, στην προσωπικότητα του χρήστη. Οι  βασικές προϋποθέσεις της προπαγάνδας, σύμφωνα με τον Lippmann (1922), είναι οι ακόλουθες:

• Πρόθεση του κράτους να εναρμονίσει τους στόχους των πολιτών με τις δικές του επιδιώξεις.
• Ύπαρξη διαχωριστικών ορίων ανάμεσα στο συμβάν και στην κοινή γνώμη.
• Επιλεκτική διάχυση πλευρών της πληροφορίας.
• Κοινή γνώμη, που έχει συνηθίσει να ερμηνεύει τον κόσμο με στερεότυπα, γενικευμένες κατηγορίες, διπολικές αναπαραστάσεις. Τα ΜΜΕ εμφανίζονται ως η ενδιάμεση ρυθμιστική αρχή ανάμεσα στις υποκειμενικές αντιλήψεις και την πραγματικότητα.
• Κοινή γνώμη, η οποία αγνοεί πως η συμμετοχή της στις διεργασίες του δημοκρατικού πολιτεύματος υφίσταται μόνο κατ’ επίφαση, επειδή η κυρίαρχη τάξη ελέγχει τη ροή της πληροφορίας ανάλογα με τα συμφέροντά της.
• Η προπαγάνδα, για να είναι αποτελεσματική, πρέπει να διαχέεται σε όλες τις εκφάνσεις τη καθημερινότητας.
• Το συναίσθημα νοείται ως συμπλήρωμα των ορθολογιστικών αντιλήψεων για την απεικόνιση της πραγματικότητας και μάλιστα αναπληρώνει σε μεγάλο βαθμό την έλλειψη σφαιρικής πληροφόρησης. Τα ΜΜΕ επιχειρούν μέσω μιας επιτυχούς ή ανεπιτυχούς μείξης συναισθήματος και εκλογίκευσης να παρουσιάσουν το γεγονός ή την είδηση υπό το πρίσμα της κυρίαρχης ιδεολογίας.
• Οι πολίτες εσωτερικεύουν ως δικές τους πολιτικές τοποθετήσεις, ιδεολογίες και κουλτούρες, που παρουσιάζονται ως υποδειγματικές από τα ΜΜΕ. Ο άνθρωπος, εξαιτίας της περιορισμένης εμπειρίας, της έλλειψης εναλλακτικών, της ανεπαρκούς καλλιέργειας, θεωρείται ως παθητικός δέκτης, ανίκανος να διαχειριστεί το συλλογικό, αλλά παραμένει υπεύθυνος μόνο για τον ατομικό προσδιορισμό του.
• Η προπαγάνδα εμπερικλείει την έννοια του σχεδιασμού, της στρατηγικής και της βαθιάς γνώσης των ψυχολογικών – κοινωνικών δυναμικών της κοινής γνώμης. Η απλοϊκή άποψη ότι οι ομάδες εξουσίας μπορούν εύκολα να διαχειριστούν τη μάζα έχει προ πολλού ανασκευαστεί.
• Η προπαγάνδα σήμερα νοείται ως ένα είδος συμβολαίου, οι όροι του οποίου μπορούν ανα πάσα στιγμή να τεθούν σε επαναδιαπραγμάτευση.
• Κατά τον Ellul (1965) η προπαγάνδα αποτελεί ένα άθροισμα τεχνικών από ένα κέντρο εξουσίας προς μια ομογενοποιημένη μέσω ψυχολογικών χειρισμών ομάδα, με σκοπό τη διασφάλιση της ενεργούς συμμετοχής ή της ανοχής ή της συναίνεσής της.

                         

Η προπαγάνδα

• Δημιουργεί ανάγκες ή επιτείνει τις υπάρχουσες.
• Δραματοποιεί λανθάνοντα ή υπαρκτά συναισθήματα.
• Αναζωογονείται με την επανάληψη.
• Γίνεται πιστευτή, όταν εκπέμπεται από πολλές πηγές που αλληλοσυμπληρώνονται.
• Είναι αποτελεσματικότερη όταν προβάλλει τα μηνύματά της σε φαινομενικά ουδέτερο πλαίσιο.
• Γίνεται περισσότερο πετυχημένη όταν τα νοήματά της δεν είναι διεκδικητικά ή απαιτητικά, αλλά φαντάζουν ως λογικά αποκυήματα της σκέψης των πολιτών.
• Δηλητηριάζει τον κριτικό λόγο, όταν ενσωματώνει τα αντίθετα επιχειρήματα με τέτοιο τρόπο, ώστε να τα γελοιοποιήσει, κάνοντας την κοινή γνώμη να υποθέσει πως μετέχει μιας δημοκρατικής αντιπαράθεσης.
• Εκτροχιάζει την ορθή σκέψη παρουσιάζοντας ψευδή δεδομένα ή αποσιωπώντας άλλα. Για παράδειγμα εμφανίζει μια ιδέα ως πολύ πιο διαδεδομένη απ’ ό,τι πραγματικά είναι, έναν υποθετικό κίνδυνο ως απειλή, οδηγεί την κοινή γνώμη σε εκβιαστικά διλήμματα του τύπου «πτώχευση ή ξεπούλημα των βασικών δικαιωμάτων», «ανοχή στους μετανάστες ή διασάλευση της δημόσιας ασφάλειας», χωρίς να την εκθέτει σε ενδιάμεσες πιο μετριοπαθείς λύσεις.

 Δρομπούρα Καλυψώ

Η αναγκαιότητα της καταπολέμησης του ρατσισμού

Η Ελλάδα συμμετέχει στις προσπάθειες της διεθνούς κοινότητας για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία αντίκεινται ευθέως στις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, καθώς και του κράτους δικαίου, αρχές στις οποίες θεμελιώνεται η Ευρωπαϊκή Ένωση και είναι κοινές στα κράτη μέλη. 

Ειδικότερα, η ανάγκη καταπολέμησης των εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας προκύπτει από την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων με βάση τα ιδιαίτερα φυσικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά ομάδων ή προσώπων (όπως η φυλή, το χρώμα, η θρησκεία, οι γενεαλογικές καταβολές, η εθνική ή εθνοτική καταγωγή) και θεμελιώνεται στα δικαιώματα της ανθρώπινης ελευθερίας και αξιοπρέπειας και στις αρχές της δίκαιης και ίσης μεταχείρισης, που κατοχυρώνονται σε πολλά διεθνή κείμενα και συμβάσεις, όπως π.χ. στην Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Ο.Η.Ε., στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα και στο όμοιο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, στη Διεθνή Σύμβαση «περί καταργήσεως πάσης μορφής φυλετικών διακρίσεων», στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών. 

Οι ρατσιστικές και ξενοφοβικές εκδηλώσεις συνιστούν απειλή για τις ομάδες και τα πρόσωπα, που γίνονται στόχος τους, γι’ αυτό απαιτείται η παροχή από το κράτος αυξημένου βαθμού προστασίας με τη λήψη ποικίλων μέτρων χρησιμοποιώντας, μεταξύ άλλων, και τα μέσα του ποινικού δικαίου, ώστε να επιβάλλονται αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις τόσο κατά των φυσικών προσώπων τα οποία διαπράττουν τέτοια εγκλήματα, όσο και κατά των νομικών προσώπων που εμπλέκονται με οποιοδήποτε τρόπο σε αυτά.

Κατσιαφλάκα Ελένη 

Η συμβολή των αρχών στην αντιμετώπιση του ρατσισμού

Οι ρατσιστικές και ξενοφοβικές εκδηλώσεις συνιστούν απειλή για τις ομάδες και τα πρόσωπα που γίνονται στόχος τους, γι’ αυτό απαιτείται η παροχή από το κράτος αυξημένου βαθμού προστασίας με τη λήψη ποικίλων μέτρων χρησιμοποιώντας, μεταξύ άλλων, και τα μέσα του ποινικού δικαίου, ώστε να επιβάλλονται αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές τιμωρίες τόσο κατά των φυσικών προσώπων τα οποία διαπράττουν τέτοια εγκλήματα, όσο και κατά των νομικών προσώπων που εμπλέκονται σε αυτά.

Τέτοιου είδους εκδηλώσεις έχουν αυξημένα ποσοστά εμφάνισης στην χώρα μας, αλλά η αντιμετώπισή τους από τις αρχές είναι ελλιπής. Οι περισσότερες ρατσιστικές εκδηλώσεις μένουν ατιμώρητες από  τον νόμο και σαν αποτέλεσμα οι θύτες ενθαρρύνονται και πραγματοποιούν όλο και περισσότερα παρόμοια εγκλήματα. Έτσι ο ρατσισμός στην Ελλάδα έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις, οι οποίες μεγαλώνουν μέρα με την μέρα.

Για να βελτιωθεί αυτή η κατάσταση και να εξαλειφθεί ο ρατσισμός στη χώρα μας αποφασίστηκε η ψήφιση ενός νέου αντιρατσιστικού νομοσχεδίου, το οποίο αντιμετωπίζει πληρέστερα τα φαινόμενα ρατσιστικής βίας σε σχέση με τον προϊσχύσαντα νόμο, ο οποίος από την ψήφισή του είχε μείνει ανενεργός, καθώς καμία καταδικαστική ή αθωωτική απόφαση δικαστηρίου κατ'εφαρμογή του οποίου δεν έχει δημοσιευθεί.

Σχέδιο νόμου "Καταπολέμηση εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας"

Σκοπός του νέου νόμου είναι η καταπολέμηση ιδιαίτερα σοβαρών εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας, που μπορούν να διασαλεύσουν άμεσα την κοινωνική ειρήνη, και οι οποίες αντίκεινται ευθέως στις αρχές του σεβασμού και της προστασίας της αξίας του ανθρώπου, καθώς και του κράτους δικαίου, όπως αυτές επιβάλλονται από το Σύνταγμα. Οι περιπτώσεις που προβλέπονται και τιμωρούνται είναι οι εξής:

1. Δημόσια υποκίνηση βίας ή μίσους: Άτομα που με πρόθεση, δημόσια, προφορικά ή διά του τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο τρόπο, παροτρύνουν σε βιαιοπραγίες ή μίσος κατά προσώπου ή ομάδας προσώπων λόγω των πολιτισμικών διαφορών τους, όπως η φυλή, το χρώμα, η γλώσσα, η θρησκεία και η εθνική καταγωγή, τιμωρούνται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών (και μέχρι 5 χρόνια) και χρηματική ποινή 5.000 έως 20.000 ευρώ. Πλέον, ο νόμος προστατεύει και άτομα ή ομάδες όχι μόνο λόγω των παραπάνω χαρακτηριστικών τους, αλλά περιλαμβάνει και τις περιπτώσεις που η δημόσια υποκίνηση της βίας γίνεται βάσει του γενετήσιου προσανατολισμού ή της ταυτότητας του φύλου (σε αυτό το σημείο υπάρχει διαφορά με τον προϊσχύσαντα νόμο).
2. Δημόσια υποκίνηση σε διάπραξη φθοράς ή βλάβης πραγμάτων: Εκτός από την υποκίνηση βίας εναντίον ομάδων ή προσώπων, με την ίδια ποινή τιμωρείται και η δημόσια υποκίνηση σε διάπραξη βλάβης πραγμάτων (κινητών ή ακινήτων), τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τις παραπάνω ομάδες ή πρόσωπα (και η περίπτωση αυτή δεν προβλεπόταν στον προηγούμενο νόμο).
3. Αν η πράξη των προηγούμενων παραγράφων είχε ως αποτέλεσμα την τέλεση του εγκλήματος, η ποινή που προβλέπεται είναι φυλάκιση τουλάχιστον 1 έτους (και μέχρι 5 χρόνια) και χρηματική ποινή 15.000 έως 30.000 ευρώ.
4. Δημόσιος εγκωμιασμός, άρνηση ή εκμηδένιση εγκλημάτων: Άτομα τα οποία με πρόθεση, δημόσια, προφορικά ή διά του τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο εγκωμιάζουν, αρνούνται ή εκμηδενίζουν τη σημασία εγκλημάτων γενοκτονίας*, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, εγκλημάτων πολέμου, καθώς και των εγκλημάτων του ναζισμού όπως το ολοκαύτωμα, με τέτοιο τρόπο ώστε  να μπορεί να διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή μίσος κατά ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται με βάση τη φυλή , το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική καταγωγή, το γενετήσιο προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου, τιμωρούνται με φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών (έως 5 χρόνια) και χρηματική ποινή 5.000 έως 20.000 ευρώ.
5. Αν κάποια από τις προηγούμενες πράξεις τελέσθηκε προς όφελος ή για λογαριασμό νομικού προσώπου, επιβάλλονται στο νομικό πρόσωπο κατά περίπτωση, διαζευκτικά ή σωρευτικά, οι ακόλουθες κυρώσεις: διοικητικό πρόστιμο, ανάκληση της άδειας λειτουργίας, αποκλεισμός από δημόσιες παροχές, επιχορηγήσεις, αναθέσεις έργων, διαφημίσεις και διαγωνισμούς του δημοσίου.
6. Τέλος, με το νέο νομοσχέδιο νομικά πρόσωπα που εδρεύουν στην Ελλάδα (όπως ΜΚΟ και θρησκευτικοί φορείς) αποκτούν το δικαίωμα να υποστηρίζουν τα θύματα ρατσιστικών εκδηλώσεων  που αναφέρθηκαν παραπάνω, ζητώντας αποζημίωση από τους θύτες (παράσταση πολιτικής αγωγής). Προϋπόθεση είναι οι ΜΚΟ να περιλαμβάνονται στον κατάλογο που τηρείται από το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC) και οι θρησκευτικοί φορείς να είναι αναγνωρισμένοι και να τελούν υπό την εποπτεία της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων.

---

*Ο ελληνικός όρος γενοκτονία είναι η επιδίωξη εξόντωσης ολόκληρης φυλής ή τμήματος αυτής σε ορισμένο τόπο. Τέτοιες προσπάθειες έγιναν κατά των Εβραίων στην διάρκεια του Β’ παγκοσμίου πολέμου από το ναζιστικό κόμμα του Χίτλερ.

Κίτσιος Κωνσταντίνος