Ρατσισμός και προπαγάνδα στο Διαδίκτυο

Την αυξανόμενη χρήση του Διαδικτύου ως μέσου προπαγάνδας για ρατσιστικές και τρομοκρατικές οργανώσεις επισημαίνει έκθεση ενός εβραϊκού οργανισμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με τη φετινή έκθεση, 2004 ιστοσελίδες καλούν τους επισκέπτες τους και κυρίως τους νέους σε «ιερούς πολέμους» και τους παροτρύνουν να γίνουν καμικάζι αυτοκτονίας, 200 αποσκοπούν στη συγκέντρωση πόρων και την προσέλκυση νέων οπαδών, ενώ πολλές έχουν «παιχνίδια» στα οποία ο χρήστης μπορεί να «εξοντώσει» μετανάστες, καθώς και θρησκευτικές και φυλετικές μειονότητες. Επίσης, εκατοντάδες πλέον είναι οι ρατσιστικές ομάδες στο διαδίκτυο.  

Παιδιά αναρτούν ξενοφοβικά σχόλια. Ήδη έχουν ήδη ξεκινήσει κάποιοι μαθητές των γυμνασίων και λυκείων να δημιουργούν συμμορίες εναντίων των κακών ξένων που εξαιτίας τους, για παράδειγμα , δεν έχει δουλειά ο πατέρας τους , υπάρχει εγκληματικότητα και βέβαια θεωρούν ότι οι μετανάστες έχουν προκαλέσει και την οικονομική κρίση. Βέβαια, σε όλες τις χώρες με οικονομικά προβλήματα οι ρατσιστικές κορώνες πληθαίνουν. Στη χώρα μας όμως φαίνεται ότι το συγκεκριμένο θέμα πυροδοτείται από παθογένειες που η πολιτεία αδυνατεί να αντιμετωπίσει.

Η έλλειψη μεταναστευτικής πολιτικής, η διάχυτη αίσθηση ατιμωρησίας και το τεράστιο έλλειμμα παιδείας σε θέματα πολυπολιτισμικότητας οδηγεί τα παιδιά σε ακραίες κινήσεις παραβατικότητας εναντίων αρχικά των μεταναστών και αργότερα εναντίων όλων . Η νοοτροπία της αυτοχειρίας ως λύση σε οποιοδήποτε φαινόμενο μας ενοχλεί, καθώς η παντελής έλλειψη σεβασμού στους κοινωνικούς κανόνες καθιστά την επιθετικότητα κυρίαρχη συμπεριφορά στους εφήβους. Το διαδίκτυο προσφέρεται για τέτοιους είδους συμπεριφορές, όπου τα παιδιά παρασύρονται και συμμετέχουν με μεγάλη ευκολία σε απαράδεκτες ενέργειες μίσους εναντίων παιδιών που ουσιαστικά μεγάλωσαν μαζί .Ο σοβαρός κίνδυνος που διαφαίνεται είναι αυτές οι συμπεριφορές να φτάσουν στο σημείο να γίνουν κοινωνικά αποδεκτές στον κόσμο των νέων  (trendy) με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ορδές χρηστών που θα εκφοβίζουν ο,τιδήποτε διαφορετικό. Αν τα παιδιά δεν αποκτήσουν την κατάλληλη παιδεία, ώστε να δέχονται και να σέβονται τη διαφορετικότητα, στο διαδίκτυο τα θέματα αυτά θα παίρνουν ολοένα και μεγάλες διαστάσεις. Η πολιτεία πρέπει τελικά να ασχοληθεί σοβαρά με τα συγκεκριμένα θέματα, ιδίως στο διαδίκτυο, γιατί εκεί τα παιδιά καθίστανται επιρρεπή στο να παρασύρονται σε ρατσιστικές άνευ προηγουμένου ενέργειες .Το διαδίκτυο τρέφει το ρατσισμό και πρέπει να κινηθούμε γρήγορα. Όμως η λύση δεν είναι να κλείσουμε ιστοσελίδες και να απαγορεύσουμε την λειτουργία τους, είναι σαν να κλείνεις μια ολόκληρη βιβλιοθήκη, επειδή μέσα σε αυτήν υπάρχει ένα «κακό» βιβλίο. Η σωστή ενημέρωση και η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης ιδιαίτερα των  νεαρών ατόμων θα βοηθήσει στη μείωση αυτού του φαινομένου.

Εξάλλου, σύμφωνα με την έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών , στόχος της διεθνούς κοινότητας πρέπει να είναι η ενημέρωση των πολιτών.

Σκοπός της προπαγάνδας, που σε μεγάλο βαθμό συντελείται στα ΜΜΕ και ιδίως στο διαδίκτυο, είναι να αλλάξει δραστικά τις απόψεις των άλλων αντί απλώς να μεταδώσει γεγονότα. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα μπορεί να επιστρατευτεί προκειμένου να προϊδεάσει θετικά ή αρνητικά σε σχέση με κάποια ιδεολογική θέση, αντί να παρουσιάσει την ίδια την θέση. Η προπαγάνδα διαφοροποιείται από την «κανονική» επικοινωνία, επειδή επιδιώκει να διαμορφώσει απόψεις με έμμεσες και συχνά δόλιες μεθόδους. Για παράδειγμα, συχνά μεταδίδεται με τέτοιον τρόπο, ώστε να προκαλεί ισχυρά συναισθήματα, και αυτό το κάνει κυρίως με το να υπονοεί παράλογες (μη ενορατικές) σχέσεις μεταξύ ιδεών. Η δύναμη της διαδικτυακής πληροφορίας έγκειται στο δυναμικό της χαρακτήρα, στην ευκαμψία της να παραπέμπει, να συνδέει, να συγχέεται. Κανείς δε μπορεί να προβλέψει την πορεία της, τη χαοτική αλληλεξάρτησή της με άλλες συναφείς ή άσχετες πληροφορίες. Η ανάδυση και η ανασυγκρότηση του νοήματος, η διαμόρφωση των ερμηνειών, η ένταξη στην εμπειρία και κοσμοθεωρία του δέκτη, ο τρόπος επιλογής ή απαξίωσής της επαφίενται, παρά τις επικοινωνιακές και διαφημιστικές παγίδες, στην προσωπικότητα του χρήστη. Οι  βασικές προϋποθέσεις της προπαγάνδας, σύμφωνα με τον Lippmann (1922), είναι οι ακόλουθες:

• Πρόθεση του κράτους να εναρμονίσει τους στόχους των πολιτών με τις δικές του επιδιώξεις.
• Ύπαρξη διαχωριστικών ορίων ανάμεσα στο συμβάν και στην κοινή γνώμη.
• Επιλεκτική διάχυση πλευρών της πληροφορίας.
• Κοινή γνώμη, που έχει συνηθίσει να ερμηνεύει τον κόσμο με στερεότυπα, γενικευμένες κατηγορίες, διπολικές αναπαραστάσεις. Τα ΜΜΕ εμφανίζονται ως η ενδιάμεση ρυθμιστική αρχή ανάμεσα στις υποκειμενικές αντιλήψεις και την πραγματικότητα.
• Κοινή γνώμη, η οποία αγνοεί πως η συμμετοχή της στις διεργασίες του δημοκρατικού πολιτεύματος υφίσταται μόνο κατ’ επίφαση, επειδή η κυρίαρχη τάξη ελέγχει τη ροή της πληροφορίας ανάλογα με τα συμφέροντά της.
• Η προπαγάνδα, για να είναι αποτελεσματική, πρέπει να διαχέεται σε όλες τις εκφάνσεις τη καθημερινότητας.
• Το συναίσθημα νοείται ως συμπλήρωμα των ορθολογιστικών αντιλήψεων για την απεικόνιση της πραγματικότητας και μάλιστα αναπληρώνει σε μεγάλο βαθμό την έλλειψη σφαιρικής πληροφόρησης. Τα ΜΜΕ επιχειρούν μέσω μιας επιτυχούς ή ανεπιτυχούς μείξης συναισθήματος και εκλογίκευσης να παρουσιάσουν το γεγονός ή την είδηση υπό το πρίσμα της κυρίαρχης ιδεολογίας.
• Οι πολίτες εσωτερικεύουν ως δικές τους πολιτικές τοποθετήσεις, ιδεολογίες και κουλτούρες, που παρουσιάζονται ως υποδειγματικές από τα ΜΜΕ. Ο άνθρωπος, εξαιτίας της περιορισμένης εμπειρίας, της έλλειψης εναλλακτικών, της ανεπαρκούς καλλιέργειας, θεωρείται ως παθητικός δέκτης, ανίκανος να διαχειριστεί το συλλογικό, αλλά παραμένει υπεύθυνος μόνο για τον ατομικό προσδιορισμό του.
• Η προπαγάνδα εμπερικλείει την έννοια του σχεδιασμού, της στρατηγικής και της βαθιάς γνώσης των ψυχολογικών – κοινωνικών δυναμικών της κοινής γνώμης. Η απλοϊκή άποψη ότι οι ομάδες εξουσίας μπορούν εύκολα να διαχειριστούν τη μάζα έχει προ πολλού ανασκευαστεί.
• Η προπαγάνδα σήμερα νοείται ως ένα είδος συμβολαίου, οι όροι του οποίου μπορούν ανα πάσα στιγμή να τεθούν σε επαναδιαπραγμάτευση.
• Κατά τον Ellul (1965) η προπαγάνδα αποτελεί ένα άθροισμα τεχνικών από ένα κέντρο εξουσίας προς μια ομογενοποιημένη μέσω ψυχολογικών χειρισμών ομάδα, με σκοπό τη διασφάλιση της ενεργούς συμμετοχής ή της ανοχής ή της συναίνεσής της.

                         

Η προπαγάνδα

• Δημιουργεί ανάγκες ή επιτείνει τις υπάρχουσες.
• Δραματοποιεί λανθάνοντα ή υπαρκτά συναισθήματα.
• Αναζωογονείται με την επανάληψη.
• Γίνεται πιστευτή, όταν εκπέμπεται από πολλές πηγές που αλληλοσυμπληρώνονται.
• Είναι αποτελεσματικότερη όταν προβάλλει τα μηνύματά της σε φαινομενικά ουδέτερο πλαίσιο.
• Γίνεται περισσότερο πετυχημένη όταν τα νοήματά της δεν είναι διεκδικητικά ή απαιτητικά, αλλά φαντάζουν ως λογικά αποκυήματα της σκέψης των πολιτών.
• Δηλητηριάζει τον κριτικό λόγο, όταν ενσωματώνει τα αντίθετα επιχειρήματα με τέτοιο τρόπο, ώστε να τα γελοιοποιήσει, κάνοντας την κοινή γνώμη να υποθέσει πως μετέχει μιας δημοκρατικής αντιπαράθεσης.
• Εκτροχιάζει την ορθή σκέψη παρουσιάζοντας ψευδή δεδομένα ή αποσιωπώντας άλλα. Για παράδειγμα εμφανίζει μια ιδέα ως πολύ πιο διαδεδομένη απ’ ό,τι πραγματικά είναι, έναν υποθετικό κίνδυνο ως απειλή, οδηγεί την κοινή γνώμη σε εκβιαστικά διλήμματα του τύπου «πτώχευση ή ξεπούλημα των βασικών δικαιωμάτων», «ανοχή στους μετανάστες ή διασάλευση της δημόσιας ασφάλειας», χωρίς να την εκθέτει σε ενδιάμεσες πιο μετριοπαθείς λύσεις.

 Δρομπούρα Καλυψώ