Ρατσισμός και Μετανάστευση

Ο ρατσισμός και τα είδη του

Ρατσισμός είναι η αντίληψη ότι οι άνθρωποι δεν είναι όλοι ίσοι μεταξύ τους, αλλά διαχωρίζονται σε ανώτερους και κατώτερους. Το πιο συνηθισμένο είδος ρατσισμού, και αυτό που έχει δώσει την αρχική ονομασία στην λέξη ( ιταλ. razza = φυλή), είναι ο φυλετικός ρατσισμός.

Οι άνθρωποι που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία βασίζουν τις απόψεις τους στο γεγονός ότι υπάρχουν βιολογικές διαφορές μεταξύ των φυλών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διάκριση ατόμων βάσει εξωτερικών ή ανθρωπολογικών χαρακτηριστικών. Σύμφωνα λοιπόν με τον "κλασικό" ορισμό (μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα), ο ρατσισμός προϋποθέτει:

1. την ύπαρξη ανθρώπων με διαφορετικά φυλετικά χαρακτηριστικά (π.χ. χρώμα επιδερμίδας, διαφορετική κατατομή προσώπου) στους οποίους αποδίδονται κοινά πολιτισμικά και νοητικά χαρακτηριστικά,
2. την πεποίθηση ότι αυτή η πολιτισμική ομάδα είναι κατώτερη και
3. τον αποκλεισμό ή ακόμα και την εξόντωση της ομάδας με αυτά τα χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, ο όρος κοινωνικός ρατσισμός θεωρείται περισσότερο ενδεδειγμένος από τους κοινωνικούς επιστήμονες, διότι περιλαμβάνει και άλλα χαρακτηριστικά, εκτός από το χρώμα, που αποτελούν κριτήρια αξιολόγησης του "διαφορετικού", όπως το φύλο, η ηλικία, η πολιτισμική ταυτότητα, η εθνότητα, η θρησκευτική ταυτότητα, οι σεξουαλικές προτιμήσεις, οι σωματικές αναπηρίες, η κοινωνική κατάσταση, η πολιτική ταυτότητα κ.ά.    

Έτσι, παρατηρούνται οι εξής μορφές ρατσισμού:

• Ο εθνικός ρατσισμός
• Ο πολιτισμικός ρατσισμός
• O θρησκευτικός ρατσισμός (αντιπαλότητα μεταξύ διαφορετικών δογμάτων)
• Ο ρατσισμός βάσει της ηλικίας
• Ο ρατσισμός απέναντι στις γυναίκες  

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Ο ρατσισμός απέναντι στις γυναίκες γίνεται αισθητός στο χώρο εργασίας καθώς προτιμούνται άτομα χωρίς οικογενειακές υποχρεώσεις (φροντίδα παιδιών). Επίσης, γίνεται διαχωρισμός σε αντρικά και γυναικεία επαγγέλματα και συνήθως τα γυναικεία θεωρούνται πιο υποτιμητικά (π.χ. υπηρέτρια) σε σύγκριση με αυτά των ανδρών (π.χ. πολιτική ενασχόληση). Σε υψηλές θέσεις οι άνδρες θεωρούνται πιο κατάλληλοι για την λήψη αποφάσεων.

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑ

Στην εποχή μας υπάρχουν συγκεκριμένες ηλικίες για κάθε απασχόληση. Δηλαδή, αν κάποιος είναι μεγαλύτερος ή μικρότερος από κάποια ηλικία, η κοινωνία του «απαγορεύει» να το κάνει. Πιο συγκεκριμένα, οι νεαροί και ιδιαίτερα τα παιδιά θεωρούνται ανίκανοι για κάτι επειδή είναι ανώριμοι. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ηλικιωμένους που θεωρείται ότι είναι βαρετοί και συντηρητικοί. Ως εκ τούτου ιδανική ηλικία του κύκλου της ζωής είναι το διάστημα 30-60 ετών. 

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΣ  ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Ο πολιτισμικός ρατσισμός στηρίζεται στην αντίληψη της ανωτερότητας των δυτικών κοινωνιών έναντι των αναπτυσσόμενων κοινωνιών του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου.

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Ο θρησκευτικός ρατσισμός βασίζεται στην αντίληψη ότι μια θρησκεία είναι η μόνη αληθινή και θα πρέπει να επικρατήσει.

Ο ρατσισμός εκφράζεται με ποικίλους τρόπους όπως:

• προφορική επίθεση

• αποφυγή του άλλου

• διακρίσεις, όπως στέρηση των δικαιωμάτων

• σωματική επίθεση

• γενοκτονία

Δρούγκα Αρετή
  Κομμάτα Ευδοξία

Ο επιστημονικός ρατσισμός

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

Επιστημονικός ρατσισμός είναι η χρήση επιστημονικών τεχνικών και υποθέσεων με σκοπό τη δικαιολόγηση και υποστήριξη απόψεων σχετικών με τη φυλετική ανωτερότητα, κατωτερότητα και γενικότερα το ρατσισμό.

Ο όρος χρησιμοποιείται συχνότερα για να περιγράψει σύγχρονες και ιστορικές θεωρίες που χρησιμοποιούν την ανθρωπολογία (κυρίως τη βιολογική ανθρωπολογία), την ανθρωπομετρία , την κρανιομετρία και άλλες αρχές, για να κατασκευάσουν ανθρωπολογικά στερεότυπα τα οποία υποστηρίζουν την κατανομή των ανθρώπινων πληθυσμών σε διακριτές φυλές, με βάση την ανωτερότητα/κατωτερότητα.

Ο όρος "επιστημονικός ρατσισμός" έχει υποτιμητική προδιάθεση και αντικατοπτρίζει σύγχρονες θεωρίες, όπως η Κωδωνωτή Καμπύλη (1994), η οποία διερεύνησε τις φυλετικές διαφορές στο IQ, συμπεραίνοντας πως η γενετική είναι εν μέρει ικανή να εξηγήσει τις διαφορές στο IQ μεταξύ των φυλών. Οι επικριτές υποστηρίζουν πως τέτοιες εργασίες είναι υποκινούμενες από ρατσιστικές εικασίες που δεν υποστηρίζονται από διαθέσιμα στοιχεία.

Τέτοιες πεποιθήσεις έχουν αποδειχτεί λανθασμένες από επιστημονική και ανθρωπολογική έρευνα, η οποία αποδεικνύει πως όλοι οι άνθρωποι έχουν τον ίδιο πρόγονο, με αποτέλεσμα να έχουν τις ίδιες νοητικές και φυσιολογικές ικανότητες.

Δύο Καναδοί επιστήμονες, ο Γκόρντον Χόντσον και ο Μάικλ Μπουσέρι, μετά από έρευνα που έκαναν, κατέληξαν στο συμπέρασμα πως όσο χαμηλότερος είναι ο δείκτης πνευματικών ικανοτήτων, τόσο πιο έντονα εκφράζονται ακροδεξιές ιδεολογίες. Οι δύο επιστήμονες, αναλύοντας δύο μεγάλα και αντιπροσωπευτικά δείγματα πληθυσμού από όλη την Αγγλία (15.874 άτομα), κατέληξαν στο συμπέρασμα πως οι μειωμένες γνωστικές ικανότητες οδηγούν σε αυξημένες προκαταλήψεις και ο χαμηλότερος δείκτης πνευματικών ικανοτήτων προοιωνίζεται εντονότερο ρατσισμό, υιοθέτηση ακροδεξιών ιδεολογιών και χαμηλό δείκτη επαφής με άλλες ομάδες, ενώ μια δευτερεύουσα ανάλυση δείγματος από τις ΗΠΑ επιβεβαίωσε την ταύτιση της μειωμένης ικανότητας για αφηρημένη σκέψη με τις προκαταλήψεις ενάντια στην ομοφυλοφιλία

 Κομμάτα Ευδοξία

Αίτια και συνέπειες του ρατσισμού

Αίτια ρατσισμού

• η πνευματική ένδεια
• η κρίση αξιών
• η ηθική χαλάρωση
• η ενίσχυσή του απ` το ατομικιστικό πνεύμα της εποχής μας.
• οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα.
• τα οικονομικά συμφέροντα (π.χ. οικονομική εκμετάλλευση τριτοκοσμικών χωρών). Σήμερα μάλιστα ενισχύεται λόγω του υλιστικού και καταναλωτικού πνεύματος.
• η ξενοφοβία: είναι ο φόβος για τον ξένο και αποτελεί συνήθως μια εσωτερική αρνητική αντιμετώπιση του άλλου, όταν αυτός μεταναστεύει, είναι φτωχός, ανήκει σε άλλη εθνικότητα ή φυλή, πιστεύει σε άλλη θρησκεία. Με άλλα λόγια, φοβάμαι τον άλλον σημαίνει επιφυλάσσομαι, κοιτώ καχύποπτα, αποδοκιμάζω με μορφασμό, ενοχλούμαι, αποστρέφω το βλέμμα μου και προσπερνώ, υποτιμώ με λόγια ή χωρίς λόγια, κλείνω, ενδεχομένως, την πόρτα κατάμουτρα, σιγοψιθυρίζω υποτιμητικές εκφράσεις. Ενώ, αντίθετα, ρατσισμός σημαίνει βία, σημαίνει γκέτο, απαγόρευση άσκησης δικαιωμάτων. Ωστόσο, οφείλουμε να επισημάνουμε πως η ξενοφοβία μπορεί να καταστεί καλός αγωγός του ρατσισμού, δηλαδή να αποτελέσει προστάδιό του. Η ξενοφοβία είναι παθητική. Τροφοδοτείται από τη γενικότερη οικονομική κρίση (ανεργία, ανισοκατανομή πλούτου) και συχνά εμφανίζεται να εξαρτάται απ’ την αθρόα εισβολή μεταναστών, ειδικά σήμερα που, μετά την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων της ανατολικής Ευρώπης, το φαινόμενο της μετανάστευσης παρουσιάζεται έντονο.
• ο θρησκευτικός ή και εθνικός φανατισμός (π.χ. Ισλάμ – Δύση).

Συνέπειες ρατσισμού

• Εθνικισμός ή πυροδότηση πολέμων και συγκρούσεων.
• Στέρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
• Απουσία συνεργασίας, αλληλεγγύης και κοινωνικοπολιτικής συνείδησης -έλλειψη ανθρωπισμού.
• Διεύρυνση χάσματος μεταξύ αναπτυγμένων χωρών και μη («κοινωνία δύο τρίτων»).
• Μειονότητες που ζουν σε συνθήκες εξαθλίωσης.
• Βία, σωματικές και λεκτικές επιθέσεις εναντίον μεταναστών.
• Εργασιακή εκμετάλλευση.
• Διακρίσεις.
• Γενοκτονία.

Κόγιου Ηλιάνα

Ρατσισμός και προπαγάνδα στο Διαδίκτυο

Την αυξανόμενη χρήση του Διαδικτύου ως μέσου προπαγάνδας για ρατσιστικές και τρομοκρατικές οργανώσεις επισημαίνει έκθεση ενός εβραϊκού οργανισμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με τη φετινή έκθεση, 2004 ιστοσελίδες καλούν τους επισκέπτες τους και κυρίως τους νέους σε «ιερούς πολέμους» και τους παροτρύνουν να γίνουν καμικάζι αυτοκτονίας, 200 αποσκοπούν στη συγκέντρωση πόρων και την προσέλκυση νέων οπαδών, ενώ πολλές έχουν «παιχνίδια» στα οποία ο χρήστης μπορεί να «εξοντώσει» μετανάστες, καθώς και θρησκευτικές και φυλετικές μειονότητες. Επίσης, εκατοντάδες πλέον είναι οι ρατσιστικές ομάδες στο διαδίκτυο.  

Παιδιά αναρτούν ξενοφοβικά σχόλια. Ήδη έχουν ήδη ξεκινήσει κάποιοι μαθητές των γυμνασίων και λυκείων να δημιουργούν συμμορίες εναντίων των κακών ξένων που εξαιτίας τους, για παράδειγμα , δεν έχει δουλειά ο πατέρας τους , υπάρχει εγκληματικότητα και βέβαια θεωρούν ότι οι μετανάστες έχουν προκαλέσει και την οικονομική κρίση. Βέβαια, σε όλες τις χώρες με οικονομικά προβλήματα οι ρατσιστικές κορώνες πληθαίνουν. Στη χώρα μας όμως φαίνεται ότι το συγκεκριμένο θέμα πυροδοτείται από παθογένειες που η πολιτεία αδυνατεί να αντιμετωπίσει.

Η έλλειψη μεταναστευτικής πολιτικής, η διάχυτη αίσθηση ατιμωρησίας και το τεράστιο έλλειμμα παιδείας σε θέματα πολυπολιτισμικότητας οδηγεί τα παιδιά σε ακραίες κινήσεις παραβατικότητας εναντίων αρχικά των μεταναστών και αργότερα εναντίων όλων . Η νοοτροπία της αυτοχειρίας ως λύση σε οποιοδήποτε φαινόμενο μας ενοχλεί, καθώς η παντελής έλλειψη σεβασμού στους κοινωνικούς κανόνες καθιστά την επιθετικότητα κυρίαρχη συμπεριφορά στους εφήβους. Το διαδίκτυο προσφέρεται για τέτοιους είδους συμπεριφορές, όπου τα παιδιά παρασύρονται και συμμετέχουν με μεγάλη ευκολία σε απαράδεκτες ενέργειες μίσους εναντίων παιδιών που ουσιαστικά μεγάλωσαν μαζί .Ο σοβαρός κίνδυνος που διαφαίνεται είναι αυτές οι συμπεριφορές να φτάσουν στο σημείο να γίνουν κοινωνικά αποδεκτές στον κόσμο των νέων  (trendy) με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ορδές χρηστών που θα εκφοβίζουν ο,τιδήποτε διαφορετικό. Αν τα παιδιά δεν αποκτήσουν την κατάλληλη παιδεία, ώστε να δέχονται και να σέβονται τη διαφορετικότητα, στο διαδίκτυο τα θέματα αυτά θα παίρνουν ολοένα και μεγάλες διαστάσεις. Η πολιτεία πρέπει τελικά να ασχοληθεί σοβαρά με τα συγκεκριμένα θέματα, ιδίως στο διαδίκτυο, γιατί εκεί τα παιδιά καθίστανται επιρρεπή στο να παρασύρονται σε ρατσιστικές άνευ προηγουμένου ενέργειες .Το διαδίκτυο τρέφει το ρατσισμό και πρέπει να κινηθούμε γρήγορα. Όμως η λύση δεν είναι να κλείσουμε ιστοσελίδες και να απαγορεύσουμε την λειτουργία τους, είναι σαν να κλείνεις μια ολόκληρη βιβλιοθήκη, επειδή μέσα σε αυτήν υπάρχει ένα «κακό» βιβλίο. Η σωστή ενημέρωση και η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης ιδιαίτερα των  νεαρών ατόμων θα βοηθήσει στη μείωση αυτού του φαινομένου.

Εξάλλου, σύμφωνα με την έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών , στόχος της διεθνούς κοινότητας πρέπει να είναι η ενημέρωση των πολιτών.

Σκοπός της προπαγάνδας, που σε μεγάλο βαθμό συντελείται στα ΜΜΕ και ιδίως στο διαδίκτυο, είναι να αλλάξει δραστικά τις απόψεις των άλλων αντί απλώς να μεταδώσει γεγονότα. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα μπορεί να επιστρατευτεί προκειμένου να προϊδεάσει θετικά ή αρνητικά σε σχέση με κάποια ιδεολογική θέση, αντί να παρουσιάσει την ίδια την θέση. Η προπαγάνδα διαφοροποιείται από την «κανονική» επικοινωνία, επειδή επιδιώκει να διαμορφώσει απόψεις με έμμεσες και συχνά δόλιες μεθόδους. Για παράδειγμα, συχνά μεταδίδεται με τέτοιον τρόπο, ώστε να προκαλεί ισχυρά συναισθήματα, και αυτό το κάνει κυρίως με το να υπονοεί παράλογες (μη ενορατικές) σχέσεις μεταξύ ιδεών. Η δύναμη της διαδικτυακής πληροφορίας έγκειται στο δυναμικό της χαρακτήρα, στην ευκαμψία της να παραπέμπει, να συνδέει, να συγχέεται. Κανείς δε μπορεί να προβλέψει την πορεία της, τη χαοτική αλληλεξάρτησή της με άλλες συναφείς ή άσχετες πληροφορίες. Η ανάδυση και η ανασυγκρότηση του νοήματος, η διαμόρφωση των ερμηνειών, η ένταξη στην εμπειρία και κοσμοθεωρία του δέκτη, ο τρόπος επιλογής ή απαξίωσής της επαφίενται, παρά τις επικοινωνιακές και διαφημιστικές παγίδες, στην προσωπικότητα του χρήστη. Οι  βασικές προϋποθέσεις της προπαγάνδας, σύμφωνα με τον Lippmann (1922), είναι οι ακόλουθες:

• Πρόθεση του κράτους να εναρμονίσει τους στόχους των πολιτών με τις δικές του επιδιώξεις.
• Ύπαρξη διαχωριστικών ορίων ανάμεσα στο συμβάν και στην κοινή γνώμη.
• Επιλεκτική διάχυση πλευρών της πληροφορίας.
• Κοινή γνώμη, που έχει συνηθίσει να ερμηνεύει τον κόσμο με στερεότυπα, γενικευμένες κατηγορίες, διπολικές αναπαραστάσεις. Τα ΜΜΕ εμφανίζονται ως η ενδιάμεση ρυθμιστική αρχή ανάμεσα στις υποκειμενικές αντιλήψεις και την πραγματικότητα.
• Κοινή γνώμη, η οποία αγνοεί πως η συμμετοχή της στις διεργασίες του δημοκρατικού πολιτεύματος υφίσταται μόνο κατ’ επίφαση, επειδή η κυρίαρχη τάξη ελέγχει τη ροή της πληροφορίας ανάλογα με τα συμφέροντά της.
• Η προπαγάνδα, για να είναι αποτελεσματική, πρέπει να διαχέεται σε όλες τις εκφάνσεις τη καθημερινότητας.
• Το συναίσθημα νοείται ως συμπλήρωμα των ορθολογιστικών αντιλήψεων για την απεικόνιση της πραγματικότητας και μάλιστα αναπληρώνει σε μεγάλο βαθμό την έλλειψη σφαιρικής πληροφόρησης. Τα ΜΜΕ επιχειρούν μέσω μιας επιτυχούς ή ανεπιτυχούς μείξης συναισθήματος και εκλογίκευσης να παρουσιάσουν το γεγονός ή την είδηση υπό το πρίσμα της κυρίαρχης ιδεολογίας.
• Οι πολίτες εσωτερικεύουν ως δικές τους πολιτικές τοποθετήσεις, ιδεολογίες και κουλτούρες, που παρουσιάζονται ως υποδειγματικές από τα ΜΜΕ. Ο άνθρωπος, εξαιτίας της περιορισμένης εμπειρίας, της έλλειψης εναλλακτικών, της ανεπαρκούς καλλιέργειας, θεωρείται ως παθητικός δέκτης, ανίκανος να διαχειριστεί το συλλογικό, αλλά παραμένει υπεύθυνος μόνο για τον ατομικό προσδιορισμό του.
• Η προπαγάνδα εμπερικλείει την έννοια του σχεδιασμού, της στρατηγικής και της βαθιάς γνώσης των ψυχολογικών – κοινωνικών δυναμικών της κοινής γνώμης. Η απλοϊκή άποψη ότι οι ομάδες εξουσίας μπορούν εύκολα να διαχειριστούν τη μάζα έχει προ πολλού ανασκευαστεί.
• Η προπαγάνδα σήμερα νοείται ως ένα είδος συμβολαίου, οι όροι του οποίου μπορούν ανα πάσα στιγμή να τεθούν σε επαναδιαπραγμάτευση.
• Κατά τον Ellul (1965) η προπαγάνδα αποτελεί ένα άθροισμα τεχνικών από ένα κέντρο εξουσίας προς μια ομογενοποιημένη μέσω ψυχολογικών χειρισμών ομάδα, με σκοπό τη διασφάλιση της ενεργούς συμμετοχής ή της ανοχής ή της συναίνεσής της.

                         

Η προπαγάνδα

• Δημιουργεί ανάγκες ή επιτείνει τις υπάρχουσες.
• Δραματοποιεί λανθάνοντα ή υπαρκτά συναισθήματα.
• Αναζωογονείται με την επανάληψη.
• Γίνεται πιστευτή, όταν εκπέμπεται από πολλές πηγές που αλληλοσυμπληρώνονται.
• Είναι αποτελεσματικότερη όταν προβάλλει τα μηνύματά της σε φαινομενικά ουδέτερο πλαίσιο.
• Γίνεται περισσότερο πετυχημένη όταν τα νοήματά της δεν είναι διεκδικητικά ή απαιτητικά, αλλά φαντάζουν ως λογικά αποκυήματα της σκέψης των πολιτών.
• Δηλητηριάζει τον κριτικό λόγο, όταν ενσωματώνει τα αντίθετα επιχειρήματα με τέτοιο τρόπο, ώστε να τα γελοιοποιήσει, κάνοντας την κοινή γνώμη να υποθέσει πως μετέχει μιας δημοκρατικής αντιπαράθεσης.
• Εκτροχιάζει την ορθή σκέψη παρουσιάζοντας ψευδή δεδομένα ή αποσιωπώντας άλλα. Για παράδειγμα εμφανίζει μια ιδέα ως πολύ πιο διαδεδομένη απ’ ό,τι πραγματικά είναι, έναν υποθετικό κίνδυνο ως απειλή, οδηγεί την κοινή γνώμη σε εκβιαστικά διλήμματα του τύπου «πτώχευση ή ξεπούλημα των βασικών δικαιωμάτων», «ανοχή στους μετανάστες ή διασάλευση της δημόσιας ασφάλειας», χωρίς να την εκθέτει σε ενδιάμεσες πιο μετριοπαθείς λύσεις.

 Δρομπούρα Καλυψώ

Η αναγκαιότητα της καταπολέμησης του ρατσισμού

Η Ελλάδα συμμετέχει στις προσπάθειες της διεθνούς κοινότητας για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία αντίκεινται ευθέως στις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, καθώς και του κράτους δικαίου, αρχές στις οποίες θεμελιώνεται η Ευρωπαϊκή Ένωση και είναι κοινές στα κράτη μέλη. 

Ειδικότερα, η ανάγκη καταπολέμησης των εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας προκύπτει από την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων με βάση τα ιδιαίτερα φυσικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά ομάδων ή προσώπων (όπως η φυλή, το χρώμα, η θρησκεία, οι γενεαλογικές καταβολές, η εθνική ή εθνοτική καταγωγή) και θεμελιώνεται στα δικαιώματα της ανθρώπινης ελευθερίας και αξιοπρέπειας και στις αρχές της δίκαιης και ίσης μεταχείρισης, που κατοχυρώνονται σε πολλά διεθνή κείμενα και συμβάσεις, όπως π.χ. στην Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Ο.Η.Ε., στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα και στο όμοιο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, στη Διεθνή Σύμβαση «περί καταργήσεως πάσης μορφής φυλετικών διακρίσεων», στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών. 

Οι ρατσιστικές και ξενοφοβικές εκδηλώσεις συνιστούν απειλή για τις ομάδες και τα πρόσωπα, που γίνονται στόχος τους, γι’ αυτό απαιτείται η παροχή από το κράτος αυξημένου βαθμού προστασίας με τη λήψη ποικίλων μέτρων χρησιμοποιώντας, μεταξύ άλλων, και τα μέσα του ποινικού δικαίου, ώστε να επιβάλλονται αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις τόσο κατά των φυσικών προσώπων τα οποία διαπράττουν τέτοια εγκλήματα, όσο και κατά των νομικών προσώπων που εμπλέκονται με οποιοδήποτε τρόπο σε αυτά.

Κατσιαφλάκα Ελένη 

Η συμβολή των αρχών στην αντιμετώπιση του ρατσισμού

Οι ρατσιστικές και ξενοφοβικές εκδηλώσεις συνιστούν απειλή για τις ομάδες και τα πρόσωπα που γίνονται στόχος τους, γι’ αυτό απαιτείται η παροχή από το κράτος αυξημένου βαθμού προστασίας με τη λήψη ποικίλων μέτρων χρησιμοποιώντας, μεταξύ άλλων, και τα μέσα του ποινικού δικαίου, ώστε να επιβάλλονται αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές τιμωρίες τόσο κατά των φυσικών προσώπων τα οποία διαπράττουν τέτοια εγκλήματα, όσο και κατά των νομικών προσώπων που εμπλέκονται σε αυτά.

Τέτοιου είδους εκδηλώσεις έχουν αυξημένα ποσοστά εμφάνισης στην χώρα μας, αλλά η αντιμετώπισή τους από τις αρχές είναι ελλιπής. Οι περισσότερες ρατσιστικές εκδηλώσεις μένουν ατιμώρητες από  τον νόμο και σαν αποτέλεσμα οι θύτες ενθαρρύνονται και πραγματοποιούν όλο και περισσότερα παρόμοια εγκλήματα. Έτσι ο ρατσισμός στην Ελλάδα έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις, οι οποίες μεγαλώνουν μέρα με την μέρα.

Για να βελτιωθεί αυτή η κατάσταση και να εξαλειφθεί ο ρατσισμός στη χώρα μας αποφασίστηκε η ψήφιση ενός νέου αντιρατσιστικού νομοσχεδίου, το οποίο αντιμετωπίζει πληρέστερα τα φαινόμενα ρατσιστικής βίας σε σχέση με τον προϊσχύσαντα νόμο, ο οποίος από την ψήφισή του είχε μείνει ανενεργός, καθώς καμία καταδικαστική ή αθωωτική απόφαση δικαστηρίου κατ'εφαρμογή του οποίου δεν έχει δημοσιευθεί.

Σχέδιο νόμου "Καταπολέμηση εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας"

Σκοπός του νέου νόμου είναι η καταπολέμηση ιδιαίτερα σοβαρών εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας, που μπορούν να διασαλεύσουν άμεσα την κοινωνική ειρήνη, και οι οποίες αντίκεινται ευθέως στις αρχές του σεβασμού και της προστασίας της αξίας του ανθρώπου, καθώς και του κράτους δικαίου, όπως αυτές επιβάλλονται από το Σύνταγμα. Οι περιπτώσεις που προβλέπονται και τιμωρούνται είναι οι εξής:

1. Δημόσια υποκίνηση βίας ή μίσους: Άτομα που με πρόθεση, δημόσια, προφορικά ή διά του τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο τρόπο, παροτρύνουν σε βιαιοπραγίες ή μίσος κατά προσώπου ή ομάδας προσώπων λόγω των πολιτισμικών διαφορών τους, όπως η φυλή, το χρώμα, η γλώσσα, η θρησκεία και η εθνική καταγωγή, τιμωρούνται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών (και μέχρι 5 χρόνια) και χρηματική ποινή 5.000 έως 20.000 ευρώ. Πλέον, ο νόμος προστατεύει και άτομα ή ομάδες όχι μόνο λόγω των παραπάνω χαρακτηριστικών τους, αλλά περιλαμβάνει και τις περιπτώσεις που η δημόσια υποκίνηση της βίας γίνεται βάσει του γενετήσιου προσανατολισμού ή της ταυτότητας του φύλου (σε αυτό το σημείο υπάρχει διαφορά με τον προϊσχύσαντα νόμο).
2. Δημόσια υποκίνηση σε διάπραξη φθοράς ή βλάβης πραγμάτων: Εκτός από την υποκίνηση βίας εναντίον ομάδων ή προσώπων, με την ίδια ποινή τιμωρείται και η δημόσια υποκίνηση σε διάπραξη βλάβης πραγμάτων (κινητών ή ακινήτων), τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τις παραπάνω ομάδες ή πρόσωπα (και η περίπτωση αυτή δεν προβλεπόταν στον προηγούμενο νόμο).
3. Αν η πράξη των προηγούμενων παραγράφων είχε ως αποτέλεσμα την τέλεση του εγκλήματος, η ποινή που προβλέπεται είναι φυλάκιση τουλάχιστον 1 έτους (και μέχρι 5 χρόνια) και χρηματική ποινή 15.000 έως 30.000 ευρώ.
4. Δημόσιος εγκωμιασμός, άρνηση ή εκμηδένιση εγκλημάτων: Άτομα τα οποία με πρόθεση, δημόσια, προφορικά ή διά του τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο εγκωμιάζουν, αρνούνται ή εκμηδενίζουν τη σημασία εγκλημάτων γενοκτονίας*, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, εγκλημάτων πολέμου, καθώς και των εγκλημάτων του ναζισμού όπως το ολοκαύτωμα, με τέτοιο τρόπο ώστε  να μπορεί να διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή μίσος κατά ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται με βάση τη φυλή , το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική καταγωγή, το γενετήσιο προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου, τιμωρούνται με φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών (έως 5 χρόνια) και χρηματική ποινή 5.000 έως 20.000 ευρώ.
5. Αν κάποια από τις προηγούμενες πράξεις τελέσθηκε προς όφελος ή για λογαριασμό νομικού προσώπου, επιβάλλονται στο νομικό πρόσωπο κατά περίπτωση, διαζευκτικά ή σωρευτικά, οι ακόλουθες κυρώσεις: διοικητικό πρόστιμο, ανάκληση της άδειας λειτουργίας, αποκλεισμός από δημόσιες παροχές, επιχορηγήσεις, αναθέσεις έργων, διαφημίσεις και διαγωνισμούς του δημοσίου.
6. Τέλος, με το νέο νομοσχέδιο νομικά πρόσωπα που εδρεύουν στην Ελλάδα (όπως ΜΚΟ και θρησκευτικοί φορείς) αποκτούν το δικαίωμα να υποστηρίζουν τα θύματα ρατσιστικών εκδηλώσεων  που αναφέρθηκαν παραπάνω, ζητώντας αποζημίωση από τους θύτες (παράσταση πολιτικής αγωγής). Προϋπόθεση είναι οι ΜΚΟ να περιλαμβάνονται στον κατάλογο που τηρείται από το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC) και οι θρησκευτικοί φορείς να είναι αναγνωρισμένοι και να τελούν υπό την εποπτεία της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων.

---

*Ο ελληνικός όρος γενοκτονία είναι η επιδίωξη εξόντωσης ολόκληρης φυλής ή τμήματος αυτής σε ορισμένο τόπο. Τέτοιες προσπάθειες έγιναν κατά των Εβραίων στην διάρκεια του Β’ παγκοσμίου πολέμου από το ναζιστικό κόμμα του Χίτλερ.

Κίτσιος Κωνσταντίνος

Η αντιμετώπιση του ρατσισμού μέσα από την εκπαίδευση

Η σωστή και ώριμη αντιμετώπιση του προβλήματος μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία μπορεί να επιτευχθεί αφού προηγουμένως εστιάσουμε στις γενεσιουργές αιτίες που προκαλούν την εμφάνιση του φαινομένου του ρατσισμού. Ωστόσο, για να υλοποιηθεί αυτή επιβάλλεται η θεωρία να  γίνει πράξη. Αν δεν κατανοήσουμε την έννοια του ρατσισμού δε θα μπορέσουμε να επιτύχουμε τους βασικούς  στόχους της εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά. Η κοινωνία μας δεν έχει να φοβάται τίποτα απ' τους φτωχούς μετανάστες και τους πρόσφυγες και πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι τα δικαιώματά τους πρέπει να γίνονται απόλυτα σεβαστά, όπως επιβάλλουν οι αρχές του ανθρωπισμού. Κατά τη διδακτική προσέγγιση οι μαθητές πρέπει να υιοθετήσουν κριτική στάση απέναντι στην κοινωνία, την πολιτεία και τους διαφόρους φορείς, καθώς έτσι μπαίνουν οι προϋποθέσεις, ώστε το σχολείο να επιτύχει ορισμένους από τους βασικούς σκοπούς του.

 

Προγράμματα στο σχολείο εναντίον του ρατσισμού

Ένα καλό παράδειγμα κατά του ρατσισμού είναι το παρακάτω: 

το υλοποίησε η δασκάλα Jane Elliott !

Μία ημέρα μετά τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ το 1968, η Jane Elliott πήγε να διδάξει στο δημοτικό της πόλης της στην Αϊόβα, όπου κατοικούσαν μόνο λευκοί. Χώρισε τους μαθητές της σε δύο ομάδες, εκείνους με γαλάζια μάτια κι εκείνους με καφέ μάτια, και αποφάσισε να τους δώσει ένα γερό μάθημα κατά των φυλετικών διακρίσεων. Την πρώτη μέρα του πειράματος μόνον οι μαθητές με τα καφέ μάτια είχαν δικαιώματα και αντιμετωπίζονταν με σεβασμό, ενώ οι γαλανομάτηδες αντιμετωπίζονταν υποτιμητικά. Την επόμενη μέρα το αντίστοιχο έγινε για τους μαθητές με τα μπλε μάτια, ενώ οι καστανομάτηδες αντιμετωπίζονταν ως κατώτεροι...Έτσι τα παιδιά βίωσαν άμεσα τι σημαίνει να σε αντιμετωπίζουν ρατσιστικά... Οργή, μίσος, παραβατικότητα, βία, σωματικές και λεκτικές επιθέσεις, ύβρεις και φθίνουσα επίδοση στα μαθήματα ήταν τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε το τολμηρό πείραμα. Το ντοκιμαντέρ αυτό παρουσιάζει την ιστορία εκείνου του μαθήματος, τη μακροχρόνια επιρροή του στα παιδιά και τη δύναμή του που κράτησε τριάντα ολόκληρα χρόνια.

Για να δείτε το video πατήστε ΕΔΩ

Ζάτσου  Κρυσταλένα 

Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (Μ.Κ.Ο.) για το ρατσισμό

Το δίκτυο καταγραφής περιστατικών ρατσιστικής βίας συντονίζεται από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες. Αποτελείται από 33 ΜΚΟ και άλλους φορείς που παρέχουν ιατρικές, νομικές ή και άλλες υποστηρικτικές υπηρεσίες και έρχονται σε συχνή επαφή με τα θύματα ρατσιστικής βίας και άλλους φορείς της κοινωνίας των πολιτών οι οποίοι καταγράφουν συνεντεύξεις με θύματα. Επίσης καταγράφουν αύξηση των ομοφοβικών επιθέσεων.

Συγκεκριμένα, το Δίκτυο υπενθυμίζει και επαναφέρει τις προτάσεις του και καλεί την Πολιτεία για την υιοθέτησή τους:

1. Προστασία των θυμάτων και ουσιωδών μαρτύρων πράξεων ρατσιστικής βίας, μέσω μη έκδοσης ή αναστολής της απόφασης απέλασης (στην περίπτωση που στερούνται νομιμοποιητικών εγγράφων), και χορήγηση προσωρινής άδειας παραμονής. Με τον τρόπο αυτό θα είναι δυνατή η καταγγελία και διερεύνηση των πράξεων, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς των θυμάτων και χωρίς τον κίνδυνο σύλληψής τους, διευρύνοντας, διευκολύνοντας και επιταχύνοντας τη δίωξη κατά των υπαιτίων.
2. Διερεύνηση του ρατσιστικού κινήτρου ήδη από το στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης, και ανεξάρτητα από την επιβαρυντική περίσταση κατά το στάδιο επιμέτρησης της ποινής.

 Μαρτινοπούλου Ιωάννα - Ραφαέλα

Ρατσισμός και κινηματογράφος

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ

Η τέχνη είναι καθρέφτης κάθε κοινωνίας από τα παλιά χρόνια μέχρι σήμερα. Η προβολή κινηματογραφικών ταινιών που κατακρίνουν τα φαινόμενα ρατσισμού και ξενοφοβίας, τη μισαλλοδοξία και τη βία, εμπνέουν το σεβασμό στη "διαφορετικότητα" και στα δικαιώματα των ανθρώπων, ανεξάρτητα από τη φυλή, το φύλο, την εθνική προέλευση, τη θρησκεία, το χρώμα, τις πολιτικές πεποιθήσεις κ.λπ., ευαισθητοποιοούν την κοινή γνώμη αναφορικά με την καταπάτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων, αναμφίβολα μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην αντιμετώπιση του ρατσιστικού φαινομένου. Προτείνονται οι εξής ταινίες

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ – σκηνοθέτης: Φίλιππος Τσίτος

Τέσσερις φίλοι περνούν τις μέρες τους χασομερώντας και σχολιάζοντας επιτιμητικά τους μετανάστες που δουλεύουν στην περιοχή, μέχρι την ημέρα που η μητέρα ενός από αυτούς αναγνωρίζει στο πρόσωπο ενός Αλβανού μετανάστη το χαμένο της γιο.

ΟΝΕΙΡΑ ΣΕ ΑΛΛΗ ΓΛΩΣΣΑ-σκηνοθέτης: Λουκία Ρικάκη
Έχει σημασία σε ποιά γλώσσα ονειρεύεται ένα παιδί; Δεν θα έπρεπε, αλλά όταν η ζωή ακολουθεί τη δική της πολυπλοκότητα, τότε και τα όνειρα μιλούν τη δική τους γλώσσα. Γλώσσα με αλήθεια, χιούμορ, πίκρα, απορία, τρυφερότητα, αγάπη. Και τα όνειρα γίνονται τόπος και δύναμη ζωής σε όποια γλώσσα, σε όποια συνθήκη, και αποκαλύπτονται όταν βρουν γόνιμη γη.

ΙΣΜΑΗΛ- σκηνοθέτης: Γιώργος Ζαφείρης

Δύο αλβανοί μετανάστες, ο Ισμαήλ και ο Μουρράς, έρχονται στην Αθήνα, ψάχνοντας τη «Γη της επαγγελίας». 1ο Βραβείο ταινίας μυθοπλασίας στο Φεστιβάλ μικρού μήκους Δράμας, 1994.

ΕΝΑΣ ΛΑΜΠΕΡΟΣ ΗΛΙΟΣ - σκηνοθέτης: Βασίλης Λουλές

Η Νατάσσα, Ρωσίδα μετανάστρια, ψάχνει για μια θέση στον ήλιο της Ελλάδας. 1ο Βραβείο ταινίας μυθοπλασίας στο Φεστιβάλ μικρού μήκους Δράμας, 2000.

ΜΗ ΜΕ ΦΩΝΑΖΕΙΣ ΞΕΝΟ (ντοκιμαντέρ του Λευτέρη Χαρωνίτη)

Μέσα από την ταινία «Μην με φωνάζεις ΞΕΝΟ» δεκαεπτά άνθρωποι που ζουν και εργάζονται στην Κρήτη από διάφορες χώρες του κόσμου, προσπαθούν να περάσουν ένα μήνυμα: ότι είναι δίπλα μας, είναι οι γείτονές μας, είναι οι άνθρωποι που βιώνουμε μαζί το παρόν και αγωνιούμε από κοινού για το μέλλον.

ΤΑ ΜΠΛΕ ΓΥΑΛΙΑ (μικρού μήκους, σκηνοθέτης: Γιάννης Κουφονίκος & μαθητές του 4ου Δημ. Σχολείου Αλεξάνδρειας Ημαθίας)Ο Γιώργος πηγαίνει στο νέο σχολείο του φορώντας τα μπλε γυαλιά του. Δεν ξέρει ότι όλοι υποστηρίζουν μια ομάδα με μωβ χρώμα. Τα παιδιά παροτρύνουν το Νίκο να του πάρει τα μπλε γυαλιά. Εκείνος το κάνει και μάλιστα τον απειλεί να μη μιλήσει σε κανέναν. Τι θα γίνει τελικά; Τη λύση θα δώσουν τα ίδια τα μπλε γυαλιά.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ - σκηνοθέτης: Κωνσταντίνος Γιάνναρης (1998)
Η άκρη της πόλης είναι το Μενίδι, όσον αφορά την Αθήνα, είναι όμως και το κοινωνικό περιθώριο στο οποίο βρίσκονται οι ήρωες της ταινίας. Οι ήρωες είναι μια παρέα εφήβων Ελληνοπόντιων παλλινοστούντων από το Καζακστάν της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, οι οποίοι προσπαθούν να ενταχθούν στην ελληνική πραγματικότητα είτε με νόμιμους είτε με παράνομους τρόπους.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΑΙ ΑΪΣΕ - σκηνοθέτης: Δημήτρης Κολλάτος (2001)

Η ταινία εξιστορεί τις δοκιμασίες δύο νέων ανθρώπων που έχουν διαφορετική θρησκεία. Και επειδή ο ρατσισμός δεν εκφράζεται μόνο σε φυλετικές διακρίσεις, αλλά και σε θρησκευτικές και σε πολλές άλλες, οι δύο νέοι δέχονται πιέσεις, εκβιασμούς και απειλές, ο ένας από την οικογένεια του άλλου. Ο νεαρός χριστιανός και η Μουσουλμάνα αγαπημένη του θέλουν να ζήσουν μαζί, διατηρώντας ο καθένας τη θρησκεία του. Το κοινωνικό και οικογενειακό τους περιβάλλον όμως αντιδρά βίαια, υποστηρίζοντας το καθένα τη δική του πίστη.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ - σκηνοθέτης: Τάσος Μπουλμέτης (2003)

Η ταινία είναι μια αναδρομή στο παρελθόν, στα παιδικά χρόνια του ήρωα στην Κωνσταντινούπολη. Αφορμή της αναδρομής αυτής είναι η επικείμενη επίσκεψη του παππού του από την Πόλη στην Αθήνα, τον οποίο αγαπούσε πολύ και έχει να τον δει από την ηλικία των επτά ετών. Το ταξίδι αυτό στο παρελθόν τού θυμίζει και τη δεύτερη αγάπη του, την παιδική του φίλη, που του χόρευε ανατολίτικους χορούς. Η πολιτική όμως της εποχής εκείνης (1965) επέβαλε την απομάκρυνση από τα αγαπημένα του πρόσωπα, τη νοσταλγική ανάμνηση της μυρωδιάς, της γεύσης και γενικά της γλύκας της Κωνσταντινούπολης.

ΝΥΦΕΣ- σκηνοθέτης: Παντελής Βούλγαρης (2004)

Η αφετηρία της ταινίας είναι το μεταναστευτικό ρεύμα από την Ελλάδα προς την Αμερική τη δεκαετία του ’20. Το 1922, 700 κοπέλες από την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Ρωσία αφήνουν πίσω τους τη φτώχια και την πείνα και μ’ ένα νυφικό στο βαλιτσάκι τους και τη φωτογραφία ενός άγνωστου γαμπρού στο χέρι, ταξιδεύουν στην τρίτη θέση ενός υπερωκεανίου, για να φτιάξουν τη δική τους οικογένεια στην Αμερική. Η ταινία θίγει τα θέματα της μικρασιατικής καταστροφής, της οικονομικής εξαθλίωσης, της εκμετάλλευσης των γυναικών από επιτήδειους και της διασποράς γενικά. Τα θετικά σημεία, όπως είναι η συντροφικότητα και ο έρωτας, δεν φτάνουν για να λύσουν τα προβλήματα της μετανάστευσης.

ΤΟ ΜΙΣΟΣ - σκηνοθέτης: Mathie Kassovitz (1994, Γαλλία).

Η απομόνωση, ο αποκλεισμός και η ανεργία δημιουργούν εκρηκτικές καταστάσεις στα γκέτο των μεγαλουπόλεων του δυτικού κόσμου. Η ένταση στα μάτια τριών φίλων, που περιπλανώνται σε ένα υποβαθμισμένο προάστιο του Παρισιού, κάνει τα λόγια περιττά. Το προάστιο κατοικείται από άνεργους και περιθωριακούς μετανάστες και οι νύχτες περνούν με συγκρούσεις των κατοίκων και της αστυνομίας. Οι αστυνομικοί δείχνουν το χειρότερο εαυτό τους και οι κάτοικοι εξεγείρονται εναντίον της ρατσιστικής αυτής θηριωδίας.

Η ΥΠΟΣΧΕΣΗ - σκηνοθέτες: Luc & Jean-Pierre Dardenne (1996, Βέλγιο, Γαλλία, Λουξεμβούργο).

Τα προβλήματα των μεταναστών γίνονται εντονότερα όταν η εγκατάσταση στην ξένη χώρα έχει γίνει παράνομα. Οι άθλιες συνθήκες ζωής, τα καταλύματα σε ακατάλληλους χώρους, η λαθραία εργασία, οι αντίξοες συνθήκες, η ελάχιστη αμοιβή. Ο φόβος και η ανασφάλεια είναι τα μόνιμα συναισθήματά τους. Η ταινία μιλά για ένα νεαρό αγόρι, τον Ιγκόρ, που βοηθάει τον πατέρα του στις δουλειές του. Και δουλειά του είναι η απασχόληση παράνομων μεταναστών. Όταν όμως ένας από τους μετανάστες σκοτώνεται από λάθος του πατέρα, ο Ιγκόρ αρχίζει να συνειδητοποιεί τη σκληρή πραγματικότητα μέσα στην οποία ζει.

ΤΟ ΚΥΜΑ – σκηνοθέτης: Dennis Gansel (2008)

Η ταινία επισημαίνει χωρίς την παραμικρή δόση υπερβολής την απίστευτη ευκολία με την οποία μπορεί κανείς να παρασυρθεί στη «γλύκα» της απολυταρχίας, ακόμη και μέσα στο άγουρο σχολικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο του μαθήματος Πολιτικής Αγωγής, ένας προοδευτικός γερμανός καθηγητής (και πρώην αναρχικός) συσπειρώνει τους μαθητές του σε μια κλειστή ομάδα με ιδιαίτερα ιδεολογικά και φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά. Αν και στόχος του καθηγητή (Γιούργκεν Φόγκελ) είναι η έμπρακτη απόδειξη των βλαβερών συνεπειών της απολυταρχίας, η πειθαρχία, σε συνδυασμό με την οικειότητα και την επιμέλεια, θα οδηγήσει το σχολικό πείραμα στον όλεθρο. Το «Κύμα» στηρίχτηκε σε ένα διήγημα του Αμερικανού Γουίλιαμ Ρον Τζόουνς, ο οποίος κατέγραψε τις προσωπικές εμπειρίες του, γιατί αυτός ήταν ο δάσκαλος που διεξήγαγε στην πραγματικότητα το παραπάνω πείραμα στις ΗΠΑ, τη δεκαετία του 1960, κατά τη διάρκεια ενός μαθήματος για τον Εθνικό Σοσιαλισμό. Το όλο εγχείρημα, που θα κρατούσε μόλις μία ημέρα, εξαπλώθηκε ραγδαία σε όλο το σχολείο, όσοι είχαν αντίθετη άποψη γνώριζαν έναν άτυπο αποκλεισμό, τα μέλη της αρχικής ομάδας (ονόματι «Τρίτο κύμα», όπως λέμε «Τρίτο Ράιχ») άρχιζαν να κατασκοπεύουν το ένα το άλλο και όσοι αρνούνταν να συμμορφωθούν έπεφταν θύματα βίας. Για αρκετά χρόνια, οι λεπτομέρειες του πειράματος έμεναν κρυφές. Ωστόσο, το 1972, ο Τζόουνς δημοσίευσε ένα διήγημα όπου περιέγραφε ορισμένες λεπτομέρειες του πειράματος και αργότερα ο γερμανός συγγραφέας Τοντ Στράσερ, με το ψευδώνυμο Μόρτον Ρου, έγραψε το μυθιστόρημα «Το κύμα», βασισμένο στη διήγηση του Τζόουνς.

ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΧΑΒΡΗΣ – Σκηνοθέτης: Aki Kaurismaki (2011)

Ο Marcel Marx είναι ένας μποέμ τύπος που κάποτε φιλοδοξούσε να πιάσει την καλή ως συγγραφέας στο Παρίσι. Πλέον όμως έχει αποτραβηχτεί στη Χάβρη, το δεύτερο πιο πολυσύχναστο λιμάνι της Γαλλίας. Εκεί περνά τις μέρες του καθαρίζοντας παπούτσια των περαστικών, ενώ τα απογεύματα συχνάζει στο αγαπημένο του μπαρ και φροντίζει την Arletty τη βαριά άρρωστη σύζυγό του. Ο Marcel θα συναντήσει τυχαία τον Idrissa, ένα ανήλικό αγόρι από την Αφρική που έχει φτάσει στη Χάβρη λαθραία και το αναζητά η αστυνομία. Ο ηλικιωμένος άνδρας θα βοηθήσει το νεαρό αγόρι και αποφασίζει να το πάρει μαζί του σπίτι... ακόμα κι αν χρειαστεί να υποστεί τις συνέπειες των πράξεών του.

ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΓΓΛΙΑ - Σκηνοθεσία: Σέιν Μίντοους (2006)

«Κάποιοι μας αποκαλούν ρατσιστές» ακούμε να λέει ο αρχηγός των νεοναζιστών της ταινίας «Αυτή είναι η Αγγλία». «Δεν είμαστε ναζιστές. Είμαστε ρεαλιστές. Δεν είμαστε ναζιστές. Όχι, αυτό που είμαστε είναι εθνικιστές. Και υπάρχει κάποιος λόγος που ο κόσμος προσπαθεί να μας στιγματίσει. Και αυτός ο λόγος, κύριοι, συνοψίζεται σε μία λέξη: "φόβος"». Με το «Αυτή είναι η Αγγλία», ο Βρετανός Μίντοους αποπειράθηκε μια «επιστροφή» στο Νότινγκχαμ των αρχών των 80s και συνάμα μια αναδρομή στο φαινόμενο των σκίνχεντ, μέλος των οποίων υπήρξε και ο ίδιος. Κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας είναι ο 12χρονος Σον (Τόμας Τέργκουζ) ο οποίος, έχοντας χάσει τον πατέρα του στον πόλεμο των Φόκλαντ, περιθωριοποιείται αναζητώντας διέξοδο (και οικογένεια) μέσα από την αντίδραση και τον ρατσισμό. Το ταξίδι του Σον αποτυπώνεται με την ακρίβεια του ανθρώπου που γνωρίζει σε βάθος το θέμα. Η ταινία απέσπασε το BAFTA καλύτερης βρετανικής παραγωγής, ενώ αργότερα υπήρξε πιλότος τηλεοπτικής σειράς.

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΔΙΚΤΑΤΩΡ / The great dictator - ΗΠΑ - Ασπρόμαυρη - Σκηνοθεσία: Τσάρλι Τσάπλιν (1940)

(Καστ: Τσάρλι Τσάπλιν, Πολέτ Γκοντάρ, Τζακ Όκι, Μπίλι Γκίλμπερτ)

Συνήθως η ιστορία χρειάζεται απόσταση για να αποφανθεί σωστά. Πόσο παράξενο είναι λοιπόν το γεγονός ότι η σπουδαιότερη αντι-φασισιστική ταινία όλων των εποχών γυρίστηκε στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και παραμένει σπαραξικάρδια επίκαιρη μέχρι και σήμερα.

Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ένας εβραίος κουρέας (Τσάρλι Τσάπλιν) τραυματίζεται πολεμώντας για το φανταστικό έθνος της Τομανία και μένει χρόνια σε ένα νοσοκομείο βετεράνων. Όταν επιστρέφει σπίτι, πολλά έχουν αλλάξει: Ο Αντενόιντ Χίνκελ (επίσης, ο Τσάπλιν) έχει αποκτήσει απόλυτη δύναμη και έχει μετατρέψει την Τομανία σε μια αντισημιτική μηχανή πολέμου. Ενώ υπερασπίζεται το κουρείο του από μια επίθεση, ο κουρέας συναντά την όμορφη Χάνα (Πολέτ Γκοντάρ) και γίνεται ακούσια ο ήρωας του κινήματος αντίστασης που αναπτύσσεται στο γκέτο. Στο μεταξύ, ο Χίνκελ σχεδιάζει να κατακτήσει το γειτονικό έθνος του Ότσερλιχ και να γίνει Παγκόσμιος Αυτοκράτορας. Λόγω της ομοιότητάς τους, οι δυνάμεις της Τομανίας μπερδεύουν τον κουρέα με τον τυραννικό Χίνκελ, γεγονός που οδηγεί τον εβραίο κουρέα να απονείμει δικαιοσύνη απευθύνοντας στους πολίτες μία από τις πιο συγκινητικές ομιλίες που έχουν αποτυπωθεί σε φιλμ.

ΡΩΜΗ, ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ - Σκηνοθεσία: Ρομπέρτο Ροσελίνι (1945)

Στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του σκηνοθέτη παρακολουθούμε τις περιπέτειες μιας ομάδας αντιστασιακών εναντίον των ναζιστών στη Ρώμη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για μια ταινία-σταθμό στην ιστορία του κινηματογράφου, γυρισμένη αμέσως μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου. Φιλμ μανιφέστο και ορόσημο του νεορεαλισμού, με εκπληκτικές ερμηνείες.

Δρομπούρας Γιάννης